Kadınların erkeklerden uzun yaşamasının nedenleri tam olarak bilinmiyor, lakin bilim insanlarının kimi fikirleri var.

Hatta bu fikirler kimi kuş tipleri üzere, ömür mühleti açısından avantajın erkeklerde olduğu durumları da açıklamaya yardımcı olabilir.

Erken ölümler

“Neredeyse her ülkede bayanlar erkeklerden daha uzun yaşar,” diyor Birleşik Krallık’taki Oxford Nüfus Yaşlanması Enstitüsü Yöneticisi Prof. Sarah Harper.

Ancak “bu durum ülkeden ülkeye büyük ölçüde değişir” diye ekliyor.

Örneğin Rusya, Ukrayna ve Vietnam’da bayanlar yaklaşık 10 yıl daha uzun yaşarken, Nijerya üzere yerlerde fark çok küçük.

Bilim insanları bu değişimin bir kısmını toplumsal ve davranışsal farklılıklara bağlıyor.

Rusya’da “gerçekten çok büyük bir belirleyici faktör esasen sigara ve alkol” diye açıklıyor Harper; bunların kullanımı erkekler ortasında daha yaygın.

Dünya genelinde de erkeklerin hayatı kısaltan başka davranışlara daha yatkın olduğu görülüyor.

“Beslenmeleri ekseriyetle daha sıhhatsiz olma eğiliminde” diyor Harper.

Ayrıca doktora gitme olasılıkları da daha düşük; fakat “evli erkeklerin bir avantajı vardır… zira ekseriyetle partnerleri onları götürür.”

Birçok toplumda erkeklerin daha tehlikeli işlerde çalıştığını ve erkeklik algısının daha fazla risk alma ile ilişkilendirilebileceğini söylüyor.

“Erkeklerde trafik kazaları, şiddet, cinayet ve intihardan kaynaklanan vefatlar çok daha yüksek” diye uyarıyor.

Ancak tablo sabit değil.

Birleşik Krallık’ta 1960’lar ve 70’lerde yürütülen sigara aykırısı kampanyalar erken erkek vefatlarında düşüşe yol açtı.

“O anda bu fark dramatik biçimde kapandı,” diyor Harper.

Yine de, alışkanlıklar değişse bile cinsiyetler ortasındaki farkın büsbütün ortadan kalkmayacağını düşünüyor zira “kadınlar ile erkekler ortasında her vakit biyolojik bir fark olacak.”

Östrojen ve testosteron

Bu farklardan biri hormonlar.

İspanya’daki Valencia Üniversitesi’nde yaşlanma üzerine uzmanlaşmış fizyolog Prof. Consuelo Borrás, “Östrojenler bayanları korumak için pek çok şey yapar” diyor.

Bunlar ortasında kolesterol düzeylerini denetim etmek ve bağışıklık sistemini düzenlemekten, idrar yolu enfeksiyonlarını önlemeye ve beyin ile kemik sıhhatini müdafaaya kadar birçok tesir var.

Bu hormonun bu kadar çok yararı olmasının nedenlerinden biri, hücrelerimizde biriken ve yaşlanmaya katkıda bulunan özgür radikaller ismi verilen ziyanlı parçacıkları etkisiz hale getiren bir antioksidan üzere davranmasıdır.

“Birçok çalışma, menopozda östrojen muhafazasının kaybının bedendeki birçok fonksiyonu etkileyeceğini gösteriyor” diye açıklıyor Borrás:

“Örneğin osteoporoz elbette yaşlanma süreciyle ilgilidir, lakin birebir vakitte östrojen eksikliğinden de kaynaklanır.”

Doğru bayanlara menopozun erken periyodunda hormon replasman tedavisi uygulandığında birtakım fonksiyonların tekrar kazanıldığını sıkça gördüklerini söylüyor.

Öte yandan erkeklerde esas cinsiyet hormonu testosteron ve bu hormon daha riskli davranışlarla ilişkilendiriliyor.

Borrás, bunun beden içinde kimi ziyanlı tesirleri de olabileceğini düşünüyor; fakat bunun nasıl gerçekleştiği şimdi net değil.

Nitekim 2012 tarihli bir çalışma, Kore tarihinde hadım edilmiş ve testosteron üretmeyen bir küme erkeğin, başka erkeklere nazaran 14-19 yıl daha uzun yaşadığını bulmuştu.

Ancak bu dataların sınırlamaları var ve bariz nedenlerle tekrar edilemez.

Yine de birtakım hayvanlarda elde edilen deliller da kısırlaştırılan erkeklerin daha uzun yaşayabildiğine işaret ediyor.

Hormonlar uzun ömürlülük bulmacasının bir kesimi olabilir, lakin öteki ögeler da var.

“Birçok faktör var ve kimilerini biliyoruz, lakin bunun hakikaten çok karmaşık bir süreç olduğunu düşünüyorum,” diyor Borrás.

Evrimsel ipuçları

Daha uygun anlamak için birtakım bilim insanları insanın ötesine bakıyor.

Daha uzun yaşayan dişilere sahip tek tıp biz değiliz.

Aslanlar ve koyunlardan orkalar ve farelere kadar birçok memelide bu durum görülür.

İlginç bir halde, kuşlarda durum zıddı: Hayat müddeti açısından çoklukla avantaj erkeklerdedir.

Bunun bir ipucu cinsiyet kromozomlarında olabilir.

Almanya’daki Max Planck Evrimsel Antropoloji Enstitüsü’nden araştırmacı Dr. Johanna Staerk, “Memelilerde dişiler iki X kromozomuna sahipken, erkeklerde bir X ve bir Y vardır,” diyor.

Bir teoriye nazaran XX yapısına sahip olmak dişilere bir avantaj sağlayabilir; zira “kopyalardan birinde bir mutasyon varsa, başka kopya bunu telafi edebilir” diye açıklıyor Staerk:

“Ancak erkeklerde yalnızca bir X kromozomu olduğu için bu mutasyonlar daha ziyanlı olabilir.”

Kuşlarda ise birebir kromozomun iki kopyasına sahip olanlar erkeklerdir (onlarda bu kromozom Z olarak adlandırılır), dişilerde ise bir Z ve bir W vardır.

Staerk “Bu, memelilerde dişilerin daha uzun yaşaması ve kuşlarda erkeklerin daha uzun yaşamasının bir açıklaması olabilir,” diyor.

Ancak 2025’te yayımlanan çalışması, kıssanın bundan da öteye geçtiğini gösteriyor.

“Tek eşli tiplerde güçlü cinsiyet farkları görülmüyor” diyor:

“Goriller yahut aslanlar üzere erkeklerin birden fazla dişi için rekabet ettiği tek eşli olmayan tiplerde ise cinsiyet farkları çok daha büyük.”

Staerk’e nazaran, bu çeşitlerde erkekler dişileri çekmek için büyük bedenler yahut boynuzlar üzere güç ağır özellikler geliştirmeye öncelik vermiş olabilir ve bu da uzun ömür aleyhine sonuçlanmış olabilir.

Öte yandan evrim dişilerde farklı bir yol izlemiş olabilir.

Bir görüşe nazaran dişilerin yavrulara baktığı tiplerde, “özellikle beşerler yahut büyük maymunlar üzere çok uzun yaşayan tiplerde, annenin daha uzun yaşaması, yavrularını yetişkinliğe ulaştırabilmesi için avantajlı” diyor Staerk.

Daha uzun lakin daha düzgün mi?

Ancak bu durum bayanlar için büsbütün olumlu da değil.

Harper, “Kadınlar daha güçlü bağışıklık reaksiyonlarına sahip olma eğilimindedir, lakin bu durum iltihapla ilgili hastalıklara yol açabilir” diyor:

“Ayrıca elbette kas ve iskelet sistemlerimiz biraz daha az sağlamdır.”

Sonuç olarak Harper “Erkeklerin biyolojisi onları vefata karşı daha savunmasız kılar, bayanların biyolojisi ise sakatlığa karşı daha savunmasız kılar” diyor.

Ancak üç uzman da biyolojinin mukadderatı büsbütün belirlemediğini vurguluyor.

Biyolojik farklılıkların etraf ve davranışlardan büyük ölçüde etkilendiğini belirten Borrás, hem bayanların hem erkeklerin sadece “daha uzun yaşamak için değil, elbette daha düzgün yaşamak için” beslenme, idman, uyku ve gerilim üzere faktörlere dikkat etmesi gerektiğini söylüyor.

Orijinali İngilizce olan bu makalenin çevirisinde yapay zekadan yararlandık. Yayınlanmadan evvel çeviriyi bir BBC gazetecisi denetim etti. .

The post Bayanlar Neden Erkeklerden Daha Uzun Yaşıyor? Bilimsel Açıklamalar ve Global Bilgiler first appeared on Gaziantep Haber Merkezi - Dokunun Haberiniz Olsun Takipde Kalın.

Türkiye Yeşilay Cemiyeti, New York‘ta, Birleşmiş Milletler (BM) Bayanın Statüsü Kurulu’nun 70. oturumu (CSW70) kapsamında, bayanlar ve kız çocukları ortasında giderek artan davranışsal bağımlılıklara dikkati çekmek hedefiyle bir yan aktiflik düzenledi.

BM Merkez binasında “Çağımızın Belirleyici Bir Sorunu: Bayanlarda Davranışsal Bağımlılıklar ve Bayana Hassas Halk Sıhhati Yaklaşımları” başlığı altında düzenlenen aktifliğe, Türk heyetinin yanı sıra değişik ülkelerden temsilciler ve sivil toplum örgütü üyeleri konuşmacı olarak katıldı.

Türkiye’nin New York Başkonsolosu Muhittin Ahmet Yazal’ın açılış konuşmasıyla başlayan aktiflikte kelam alan Büyükelçi Güllüoğlu, davranışsal bağımlılıkların bilhassa bayanlar açısından birçok vakit görünmez kaldığını, bu durumun hem toplumsal damgalama hem de hizmetlere erişimdeki sonluluklar nedeniyle daha da derinleştiğini vurguladı.

Güllüoğlu, kumar bağımlılığı ve öteki davranışsal bağımlılık cinslerinin bayanlar ve kız çocukları ortasında artış gösterdiğine dikkati çekerek, bu artışın toplumsal izolasyon, ekonomik kırılganlıklar, aile içi yükler ve travma üzere faktörlerle direkt bağlı olduğunu söz etti.

Özellikle kriz, göç ve afet üzere durumlarda bayanların bağımlılık risklerine daha açık hale geldiğine işaret eden Güllüoğlu, Yeşilay’ın tedbire, tedavi ve rehabilitasyon alanındaki bütüncül yaklaşımına da değinerek danışmanlık merkezleri, toplum temelli tedbire programları ve memleketler arası işbirlikleri aracılığıyla bayanlara yönelik hizmetlerin güçlendirildiğini aktardı.

Mehmet Güllüoğlu, bayanlara mahsus gereksinimleri gözeten, inançlı ve erişilebilir hizmet modellerinin yaygınlaştırılmasının değerine değinerek, travma bilgili ve toplumsal cinsiyete hassas siyasetlerin, sürdürülebilir tahliller için kritik olduğunu lisana getirdi.

Etkinlikte, farklı ülkelerden katılan konuşmacılar da kendi tecrübelerini paylaşarak, davranışsal bağımlılıkların global bir halk sıhhati sorunu haline geldiğini ortaya koydu. İştirakçiler, bayanların bağımlılık süreçlerinde maruz kaldığı yoksulluk, şiddet, eğitim ve sıhhat hizmetlerine erişim eksikliği üzere çoklu kırılganlıkların altını çizdi.

The post Yeşilay, BM’de bayan ve kız çocuklarındaki davranışsal bağımlılıklar üzerine aktiflik düzenledi first appeared on Gaziantep Haber Merkezi - Dokunun Haberiniz Olsun Takipde Kalın.

Soytürk, bildirisinde hayatın her alanında yer alan bayanların, toplumsal refah ve huzurun sağlanmasında her vakit başrolde olduğunu belirtti.

Kadınları umutlu olan toplumun geleceğe de umutla baktığını lisana getiren Soytürk, “Kadınlarımızın toplumsal, ekonomik ve kültürel alanlarda daha aktif olmaları ve farklı alanlarda mesleksel eğitim ve bayan girişimciliğin özendirilmesi gayesiyle devletimiz, her türlü takviyesi vermektedir. Sağlanan bu dayanak ve teşviklerle ülkemizde bayanlarımızın işgücüne iştirak oranlarında önemli bir yükseliş meydana geldiğini ve istihdamla birlikte öbür bütün alanlarda daha faal olduklarını görmekteyiz.” tabirlerini kullandı.

Soytürk, bayanların iş, akademik ve toplumsal hayata iştirakinin artmasının kıymetli olduğunu vurguladı.

Tekirdağ’da bayanlara yönelik çok sayıda mesleksel ve şahsî kursların açıldığını tabir eden Soytürk, şunları kaydetti:

“Bu kapsamda vilayetimizde halk eğitim merkezleri ve mahallî idareler bünyesinde bayanlarımız için mesleksel eğitim ve şahsî gelişim kursları verilmeye devam edilmektedir. Bayanlarımızın iş hayatı ve toplumsal hayatta daha fazla yer alması için çalışmalarımızı sürdürmeye devam edeceğiz. Şehit ve gazilerimizin eş ve anneleri başta olmak üzere tüm bayanlarımızın 8 Mart Dünya Bayanlar Günü’nü kutluyorum.”

The post Vali Soytürk’ten Bayanlar Günü Bildirisi first appeared on Gaziantep Haber Merkezi - Dokunun Haberiniz Olsun Takipde Kalın.

TİKTOK’UN ‘İlham Veren Kadınlar’ programına sanatçı Ecem Dilan Köse ile dağcı Müge Naoko Gönül konuk oldu. Teknolojiyle tabiat ortasında kimi benzerlikler gördüğünü ve yapıtlarında bu benzerlikleri göstermeyi sevdiğini tabir eden Köse, “Kadınların düşünsel dünyası, yaratıcılıkları, his dünyaları çok hoş ve verimli. Buna güvenip devam etmek gerekiyor” dedi. Beyaz yaka bir çalışanken hobi olarak dağcılığa başlayan Gönül ise eğitime erişimi olmayan kız öğrencilere takviye olmak için kurduğu fonu ve meslek seyahatini anlattı.

TikTok’un ‘İlham Veren Kadınlar’ serisine sanatçı Ecem Dilan Köse ile beyaz yakalı dağcı Müge Naoko Gönül konuk oldu. Konuklar TikTok LIVE hesabından yayınlanan söyleşide meslek seyahatlerini anlattı.

İç mimarlık eğitimi alan Ecem Dilan Köse, teknolojiyle tabiat ortasında kimi benzerlikler gördüğünü ve yapıtlarında bu benzerlikleri göstermeyi sevdiğini tabir etti. Şimdiye kadar en severek yaptığı çalışmanın Kommagene Bienali olduğunu söyleyen Köse, “Nemrut Dağı’nın doruğuna bir ekran kurduk. Düşünsenize, gün doğumu sırasında 2 ay uğraştığınız ses bütün dağlara gidiyor. Çok heyecanlıydı” dedi.

KÖSE: NEYİ SEVİYORLARSA ONA BAKSINLAR

Türk sanatkarların yaratıcılığını güçlü bulduğunu söyleyen Köse bu alanda ilerlemek isteyenlere şu tavsiyelerde bulundu:

“Gençler neyi seviyorlarsa ona baksınlar. İlerleyen vakitlerde yapay zeka takviyesiyle kimi şeyleri yapmak daha çok kolaylaşacak. Teknoloji bize vakit kazandıracak lakin işlerimize daha derin halde baş yormamız, daha konsantre çalışmamız gerekecek. Yeni sanatkarların işlerini yeterli dokümante etmesi de kıymetli. Ben mesleğimin başında çok fazla yarışa katılmıştım. Bu da kıymetli zira birilerinin onayladığı bir muvaffakiyet elde etmiş oluyorsunuz.”

Çanakkale Bienali için bir çalışma hazırlayan Köse, programda ‘Kadın sanatkarların dünyadaki yeri ne? Birtakım bölümlerde bayanlar daha geride kalabiliyorlar. Bu alanda bu türlü bir şey var mı?’ sorusunu şöyle yanıtladı:

“Kadınların düşünsel dünyası, yaratıcılıkları, his dünyaları çok hoş ve verimli. Buna güvenip devam etmek gerekiyor. Küçücük bir şey bile etkileyebiliyor. Örneğin bir bayanım ve bir toplantı masasındayım; bir erkek iri yapısı ve kalın sesiyle daha baskın olabiliyor. Bu bir halde insanların psikolojisini etkiliyor.”

GÖNÜL: KENDİMİ DAĞLARDA BULDUM

‘İlham Veren Kadınlar’ın ikinci konuğu olan Müge Naoko Gönül ise sohbete, beyaz yaka bir çalışanken dağcılığı nasıl keşfettiğini anlatarak başladı.

Gönül, “2016’da birinci kere kamplı bir tatile çıkmış, Machu Picchu’ya tırmanmıştım. O yalnızlıkta hayatta kalma gayreti dikkatimi çekti. Eğitimler almaya başladım; yaz dağcılığı, kış dağcılığı derken bana ilham veren beşerlerle tanıştım. O beşerler etrafımı genişlettikçe bu işe ilgim daha da arttı. Kendimi dağlarda buldum.”

Dağa çıkıp inerken düşünmeye çok vakit bulduğunu söyleyen Gönül, çok büyük bir emek ve vakit harcadığını fark edip ferdî gayretini toplum için nasıl kullanabileceğine baş yorduğunu söyledi. Gönül, “Eski bir Türk Eğitim Vakfı (TEV) bursiyeri olarak aklıma eğitim konusu geldi. Kilimanjaro Dağı’na çıkarken ‘Eğitimli Kızlar için Zirveye’ isminde bir burs program başlattım. Yabancılar da beni çok destekledi. Mesela Kanadalı bir bayan en yakın arkadaşını kanserden kaybetmiş, onun için çıkıyordu. Öteki bir arkadaşımız Almanya’dan gelmiş, dağcılık yapan babası çok genç yaşta vefat edince o da dağlara çıkmaya başlamış. Hepsi takviye oldu fakat birinci sordukları şey de şuydu; ‘Sen neden kızların eğitimi için para topluyorsun, bu türlü bir sorununuz mi var'”.

‘ASLINDA ÇOK GÜÇLÜYÜZ, BİZ BUNU YAPARIZ’

Annesi Japon, babası Türk olan Gönül, 2022 yılında 11 ili etkileyen Kahramanmaraş sarsıntılarının ardından Gaziantep’e gidip afet alanında da çalışmıştı. Şimdilerde startup’larla misyon yapan Gönül, toplumsal problemlere eğilmekten geri durmayacağını tabir ederek, “Hedefim TEV’le kurduğumuz fonu sonsuza kadar açık tutmak. Bir konferansta bir kız öğrenci ‘Ben de dalış yapıyorum. Senin fonun üzere bir şey ben de yapabilir miyim, hiç aklıma gelmemişti’ demişti. Ben altı kız çocuğuna burs sağlayabileceğimi hakikaten bilmiyordum. Kendime güvendim. Dağa çıkıp çıkmamam değerli değildi. Bu cüreti gösterebildiğimi ve bunu yaptığımda benimle tıpkı tutkuyu paylaşan insanların geldiğini gördüm. Ailem, arkadaşlarım, hiç tanımadığım beşerler; bir anda bin olunca ‘Aslında çok güçlüyüz, biz bunu yaparız’ dedim. Aklınızda bir şey varsa eminim öbürleri sizi caydırmak için bir sürü şey söyleyecek. Ben de yaşadım. Ancak onları dinlemeden yola çıkmak gerek. Size ilham verebilecek çok fazla insan var çünkü.”

The post TikTok’un ‘İlham Veren Kadınlar’ Programına Sanatçı Ecem Dilan Köse ve Dağcı Müge Naoko Gönül Konuk Oldu first appeared on Gaziantep Haber Merkezi - Dokunun Haberiniz Olsun Takipde Kalın.