Gelecek Partisi Genel Lideri Ahmet Davutoğlu, toplumsal medya platformu X üzerinden bir müddettir sürdürdüğü “günün sorusu” görüntülerine “Hürmüz Boğazı düğümü nasıl açılır? Cumhurbaşkanı ne üzere bir diplomasi yürütmeli” başlıklı değerlendirmesiyle devam etti.

Davutoğlu, yaklaşık 35 gündür Körfez’de yaşanan gelişmelerin sırf bölgeyi değil tüm dünyayı etkilediğini belirterek, sürecin 1. Dünya Savaşı’nın ortaya çıkarabileceği sonuçlara emsal tesirler doğurabilecek bir risk taşıdığına dikkat çekti. Amerika-İsrail koalisyonunun İran’a yönelik başlattığı sürecin stratejik planlama ve tesir tahlilinden mahrum olduğunu savunan Davutoğlu, kısa müddette rejim değişikliği hedeflendiğini fakat bu amaçların gerçekleşmediğini tabir etti. Bölgede büyük bir yıkım yaşandığını belirten Davutoğlu, İran ile Körfez ülkeleri ortasındaki tansiyonun artmasının “en acı tablo” olduğunu söyledi. Kelam konusu denklemde üç ana taraf bulunduğunu lisana getiren Davutoğlu, bunları Amerika-İsrail koalisyonu, İran ve başta Suudi Arabistan olmak üzere Katar, Bahreyn, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri biçiminde sıraladı. Son periyotta yapılan açıklamaların Hürmüz Boğazı’na odaklandığını belirten Davutoğlu, bilhassa Donald Trump’ın telaffuzlarının bu noktaya kilitlendiğini söz etti.

Trump’ın açıklamalarında askeri güce vurgu yaptığını lakin birebir vakitte Hürmüz Boğazı’nın açılmasına odaklandığını belirten Davutoğlu, ABD’de üst seviye askeri vazife değişikliklerine de dikkat çekti. Davutoğlu, NATO’nun devreye sokulmaya çalışıldığını fakat üye ülkelerin temkinli davrandığını ve bu yaklaşımın sonuç vermediğini söyledi. İkinci seçenek olarak Körfez’den geçen ticari sınırlardan çıkarı olan ülkelerin devreye çağrıldığını söz eden Davutoğlu, Çin, Hindistan, Japonya ve Güney Kore üzere ülkelerin mümkün rolünü kıymetlendirdi. Lakin bu ülkelerin alana inmesinin yeni jeopolitik meseleler doğurabileceğini, örneğin Hindistan’ın İsrail ile ilgileri nedeniyle İran tarafından kabul görmeyebileceğini, Çin’in ise ABD ile rekabeti artıracağını lisana getirdi. Japonya ve Güney Kore’nin ise tek başına kâfi kapasiteye sahip olmadığını tabir etti.

İran ve Körfez ülkelerinin itimat duyacağı ve ABD’nin de itiraz etmeyeceği bir ülke kümesinin oluşturulması teklifinde bulunan Davutoğlu, bu kapsamda Türkiye, Pakistan, Malezya ve Endonezya’dan oluşacak bir koalisyonun Hürmüz Boğazı’nda askeri kontrol ve geçiş güvenliğini sağlamasını teklif etti. Bu dört ülkenin hem İran hem de Körfez ülkeleriyle yeterli bağlantılara sahip olduğunu belirten Davutoğlu, birebir vakitte ABD ile de diyalog kanallarının açık olduğuna dikkat çekti. Davutoğlu, yapılması gerekenin kelam konusu ülkelerin önderleri bir ortaya gelerek evvel bir harekat planı hazırlaması, bu süreçte ABD nezdinde teşebbüste bulunularak operasyonların durdurulması ve süreksiz ateşkes için müzakere tabanı oluşturulması olduğunu lisana getirdi.

Davutoğlu, bu sürecin akabinde İran ile direkt temas kurulmasını ve Tahran’da görüşmeler gerçekleştirilmesini önerdi. Birinci kademede ateşkes mühletince Hürmüz Boğazı’nda inançlı geçişin sağlanmasının hedeflenmesi gerektiğini belirten Davutoğlu, devamında ise kalıcı ateşkesin ana ögelerinin ele alınabileceğini tabir etti. Bu ögeler ortasında İran’ın nükleer programı, balistik füze kapasitesi ve Körfez ülkeleriyle ilgilerinin yanı sıra vekalet savaşlarının da yer aldığını belirten Davutoğlu, en son etapta bir saldırmazlık paktına yer hazırlanabileceğini lisana getirdi.

Davutoğlu, kelam konusu diplomatik teşebbüsün İsrail’in bölgedeki tesirini sınırlayabileceğini ve daha geniş çaplı bir çatışmanın önüne geçebileceğini söz ederek, Türkiye’nin öncülüğünde Pakistan, Malezya ve Endonezya ile birlikte yürütülecek bir teşebbüsün Hürmüz Boğazı’ndaki krizin tahlilinde kıymetli rol oynayabileceğini vurguladı.

Açıklamasının sonunda Davutoğlu, bu tıp teşebbüslerin karşılık bulması halinde bölgede daha büyük bir çatışma riskinin önüne geçilebileceğini belirterek, önceliğin Hürmüz Boğazı’ndaki düğümün çözülmesi olduğunu kaydetti.

The post Ahmet Davutoğlu’ndan “Hürmüz Boğazı” İçin Dört Ülkeden Oluşacak Koalisyon Önerisi first appeared on Gaziantep Haber Merkezi - Dokunun Haberiniz Olsun Takipde Kalın.

***

ABD-İsrail ve İran ortasında 28 Şubat’ta başlayan savaş sonrası Tahran, Körfez ülkelerini gaye almaya başladı. Körfez’in güvenliği artırmaya yönelik en temel adımı olan ABD üslerine sahip olmak, daha fazla güvensizlik üreten bir güvenlik paradoksu haline geldi. Körfez’in söylemi “bu bizim savaşımız değil” ve “bu savaşı biz seçmedik” ekseninde olsa da ABD’nin İran’la savaşı, monarşilerin güvensizliklerinin bölgesel siyasette nasıl araçsallaştırıldığını gösterdi.

Diğer bir deyişle İran, ABD’nin işbirliği içinde olduğu Körfez Arap Ülkeleri İşbirliği Kurulu (KİK) ülkelerinin bu savaştaki maliyetini artırarak, Washington’a dolaylı bir ziyan veriyor. ABD de müdafaası altındaki KİK ülkelerinin jeopolitik pozisyonlarının asıl güvenlik zafiyeti doğuran öge olduğunu ve bu süreçte saldırgan tutumunu durdurmadığı sürece Körfez’in istikrara kavuşamayacağını gösteriyor. İran, kendi güvenliğinin KİK güvenliğine bağlı olduğunu ve bu bağlamda “Şii jeopolitiğinin” değerini çok kıvrak bir formda gösterdi.

Sürecin siyasi tahliline ek olarak geçen müddette atakların operasyonel akışını ve amaçları tanımlamak öncelikli kıymet arz ediyor.

Saldırıların operasyonel akışı ve hedefleri

Son bir hafta içinde İran’ın Körfez ülkelerine yönelik hücumlarının ölçeği epeyce yüksek düzeylere ulaştı. Operasyonel akışa dair birinci not olarak belirtmek gerekir ki İran 7 gün içinde Körfez ülkelerine 2 bin 519’dan fazla füze ve dron saldırısı gerçekleştirdi. [1] Buna karşılık İran’ın İsrail’e karşı yürüttüğü 12 günlük savaşta yaklaşık 1500 taarruz gerçekleşmişti.

İkinci olarak, 28 Şubat’tan bu yana İran’ın atak stratejilerinde belirli değişiklikler oldu. Tahran başlangıçta daha fazla balistik füze kullanırken, vakitle balistik füze kullanımını azalttı ve dron ataklarını ağırlaştırdı.

Üçüncü olarak, İran’ın temel tezi Körfez topraklarındaki ABD askeri üslerini amaç almak olsa da taarruzların sivil altyapı ve güç tesislerini de etkilediği görülüyor.

Örneğin Suudi Arabistan’da atakların yüzde 40’ı Prens Sultan Hava Üssü ve etrafına yapılırken, yüzde 33’ü güç tesislerine, yüzde 10’u Riyad’ı da içine alacak formda diplomatik bölgelere ve yüzde 16’sı başka gayelere ağırlaşmış durumda. [2] Bu operasyonel akışı, Birleşik Arap Emirlikleri (BAE), Kuveyt, Bahreyn ve Katar’da da görüyoruz. Bu nedenle İran’ın en temel üç amacını ekonomik maliyeti de yüksek olan, askeri üsler, havalimanları ve güç altyapısını da içine alacak formda sivil alanlar ve ABD büyükelçilikleri olarak sıralayabiliriz.

Dördüncü olarak, her ne kadar Körfez ülkeleri çok ağır taarruz dalgasını büyük ölçüde durdurmayı başarsa da taarruzlar sırf askeri değil tıpkı vakitte ekonomik baskı oluşturma maksadı taşıyor. Bu durum, Körfez’in bölgenin çatışmalarından uzak ve büsbütün inançlı siyasi yapısına önemli ziyan verdi. Ayrıyeten atakların büyük kısmının gece saatlerinde gerçekleşmesi, operasyonların hava savunma sistemlerini zorlayacak halde planlandığına işaret ediyor.

IISS’in raporuna nazaran, Körfez ülkelerinde atakları engelleme oranları ülkeden ülkeye değişiyor. Örneğin BAE, balistik füzeler ve insansız hava araçlarına (İHA) karşı yaklaşık yüzde 93’lük bir tedbire oranı bildirdi. [3] Ayrıyeten ülke topraklarına fırlatılan 8 seyir füzesinin tamamını da engellemeyi başardı.

Katar’ın genel tedbire oranı ise yüzde 89 ama bilhassa füze ataklarını engellemede yüzde 97 üzere epeyce yüksek bir muvaffakiyet göstermiş durumdalar. Fakat İHA’lara karşı tedbire oranı yüzde 72 ile görece daha düşük. Bunun yanı sıra Katar, İran’a ilişkin iki adet Su-24 savaş uçağını da etkisiz hale getirdiğini açıkladı.

Bahreyn’in performansı ise BAE ve Katar’ın biraz gerisinde kalsa da Manama’nın İran’a coğrafik yakınlığı ve hayli küçük toprak alanı bu noktada not edilmeli. Buna karşın, ülkenin hücumları genel tedbire oranı yüzde 76, füzelere karşı yüzde 86 iken, İHA’lara karşı yüzde 71 düzeyinde. Kuveyt, Umman ve Suudi Arabistan için kâfi bilgi bulunmadığından tedbire oranlarına ait net bilgiler mevcut değil.

Körfez güvenliğinde kalıcı ve yüksek maliyet

Gelinen noktada, taraflardan gelen karmaşık iletiler ve devam eden çok boyutlu ataklar Körfez güvenliğinde kalıcı ve yüksek maliyetli sonuçlar doğuracak üzere duruyor. Örneğin, ABD’nin İran’ın Keşm Adası’ndaki su arıtma tesisini vurması üzerine, yeni amaç Körfez ülkelerindeki su arıtma tesisleri olabilir. [4-5] İkinci kritik örnek, Hürmüz Boğazı’nın kapanması ve güç tesislerinin vurulmasıyla Körfez’in en temel dış siyaset ve ekonomi ögelerinin temelden ziyan görmüş olmasıdır. İran, Hürmüz Boğazı üzerindeki hakimiyetini belirli deniz ögelerini gaye alıp başkalarını almayarak gösteriyor ve lojistik manada önemli bir güvensizlik oluşturuyor. Uzun müddetli güç transferi muahedeleri ile ekonomik refahını garantileyen KİK ülkeleri için bu önemli bir siyasal ekonomik sorunu temsil ediyor.

Üçüncü örnek, İran’ın içinde bulunduğu geçiş sürecinden ötürü, Tahran’dan gelen siyasi iletilerin karmaşık ve birbiriyle çatışan formda olmasıdır. İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan’ın komşu ülkelerden özür dileyerek taarruzları durduracağını açıklamasının akabinde, rejimin askeri kanatlarından İhtilal Muhafızları Ordusu’ndan bölgede bulunan ABD üslerinin hala gaye alınabileceği uyarısı geldi. Akabinde İran Parlamentosu, bölgede ABD üslerine konut sahipliği yapan ülkelerin barış içinde olmayacağını belirtti. Bu bölünmüş ve çelişen tabirler çatışmayı yine güç bir denkleme sokabilir. İran bir yandan Körfez ülkelerini, kendi topraklarındaki ABD üslerinin İran’a karşı kullanılmasına müsaade vermemeleri konusunda teşvik etme uğraşında iken bir yandan da tahminen füze kapasitesi zayıfladığı için tahminen de bir diyalog yeri açmak için tutum değiştiriyor ancak bu iç siyasette bütün aktörler tarafından kabul edilmiyor.

Sonuç olarak, İran’daki belgisiz ve kesimli siyasi süreç, Körfez’in yüksek maliyetli ve kalıcı hücumlara maruz kalması ve ABD’nin Şii jeopolitiğini göz arkası ederek ataklarını sürdürmesi, önümüzdeki devirde hem bölgesel tansiyonu yükselten hem de ekonomik riskleri artıran temel dinamikler olarak öne çıkabilir.

[1] https://x.com/ibrahimjalalye/status/2030299135614632345’s=46

[2] https://x.com/ibrahimjalalye/status/2030299135614632345’s=46

[3] https://www.iiss.org/online-analysis/data-visualisation/cumulative-confirmed-missile-uav-and-fighter-jet-interceptions-by-the-gcc-states/,

[4] https://www.sabah.com.tr/dunya/iran-disisleri-bakani-arakciden-abdnin-deniz-suyu-aritma-tesisi-saldirisina-tepki-7538562

[5] https://x.com/hamidrezaaz/status/2030426863143673971’s=46

[Dr. Betül Doğan Akkaş, Ankara Üniversitesi Memleketler arası Bağlar Kısmı Öğretim Üyesidir.]

Makalelerdeki fikirler müellifine aittir ve Anadolu Ajansının editoryal siyasetini yansıtmayabilir.

The post ABD-İsrail’in hücumları ve İran misillemelerinin Körfez güvenliğine yansımaları first appeared on Gaziantep Haber Merkezi - Dokunun Haberiniz Olsun Takipde Kalın.